قول ، * ( تَحْمِلْ عَلَيْه ) * محمول باشد على الحملة الَّتي هي الصّولة و الطَّرد . و وجهى دگر آن كه من الحمل باشد ، اگر بارى بر او نهى ، يعنى اگر او را بر كارى حمل كنى كه كار او باشد چون رفتن و تاختن و صيد كردن لهث كند ، و اگر رهايش كنى همان كند . عبد اللَّه عبّاس گفت : معنى آن است كه ، اگر كلمت حكمت بر او حمل كنى بر نگيرد و اگر رهايش كنى مهتدى نشود چون سگ كه اگر مطرود باشد و اگر رابض ، لهث كند و به يك منزلت باشد ، حسن بصرى گفت : مثل منافق است كه اگر دعوت كنى و اگر نه با حق رجوع نكند ، و اين در معنى مانند آن است كه گفت : وَإِنْ تَدْعُوهُمْ ( 1 ) إِلَى الْهُدى لا يَتَّبِعُوكُمْ سَواءٌ عَلَيْكُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صامِتُونَ ( 2 ) . * ( ذلِكَ ) * ، اشارت است به اين مثل كه زد ، گفت : اين مثل آن قوم است كه آيات ما دروغ داشتند . * ( فَاقْصُصِ الْقَصَصَ ) * ، تو كه محمّدى ، قصّه گذشتگان با ايشان بگوى تا باشد كه تفكّر كنند . محمّد بن اسحاق گفت ، معنى آن است كه : خبر اسلاف با اين اهل كتاب بگو تا چون بشنوند بدانند كه اين خبرها موافق كتابهاى ايشان است و تو مرد كتاب خوان ( 3 ) نه‌اى ، باشد كه انديشه كنند و بدانند كه اين به وحى خداى و پيغام جبريل مىگوى . * ( ساءَ مَثَلًا ) * ، تقدير آن است كه : ساء المثل مثلا مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا ، و مانند اين قول جرير است : فنعم الزاد زاد ابيك زادا اگر كلام مفسّر و مشروح آمدى چنين بودى كه در بيت هست ، براى آن كه « نعم » و « بئس » و « ساء » از حقّ ايشان آن است كه اسنادشان با اسمى كنند كه در او « الف » و « لام » جنس باشد ، آنگه اسمى دگر بايد معرفه كه مخصوص بالمدح و الذّم باشد آنگه باشد كه آن اسم كه در او « لام » جنس باشد بيفگنند و نصب كنند آن را بر تمييز ، چنان كه اين جا هست . و مثله : نعم رجلا زيد و بئس غلاما عمرو ، و

--> ( 1 ) . اساس : تدعهم ، كه با توجه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد . ( 2 ) . سوره اعراف ( 7 ) آيه 193 . ( 3 ) . مج : خوانده .